📌 Σύντομη Περίληψη

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα πέρασε από οικονομική ανάπτυξη (1950–1960), σε πολιτική κρίση που έφερε τη δικτατορία (1967–1974).

Το 1973–74 η χούντα αποδυναμώθηκε (φιλελευθεροποίηση, Εξέγερση Πολυτεχνείου) και κατέρρευσε μετά την Κυπριακή κρίση.

Ακολούθησε η Μεταπολίτευση: νέο Σύνταγμα (1975), τέλος της μοναρχίας (1974), ένταξη στην ΕΟΚ (1981).
Τη δεκαετία του ’80 το ΠΑΣΟΚ έκανε κοινωνικές αλλαγές, αλλά μεγάλωσε το χρέος.

Το 1989–90, σκάνδαλα και εκλογικό σύστημα έφεραν κυβερνήσεις συνεργασίας, ώσπου ανέλαβε ο Κ. Μητσοτάκης (1990).

1) Εμφύλιος Πόλεμος (1946–1949)

Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος ξέσπασε ανάμεσα στον κυβερνητικό στρατό, που υποστηριζόταν από ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο, και τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας, που είχε τη στήριξη της αριστεράς και κομμουνιστικών χωρών.

Η σύγκρουση ήταν αποτέλεσμα του πολιτικού διχασμού που υπήρχε ήδη από την Κατοχή και των διώξεων κατά αριστερών μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας (1945).

Τελείωσε το 1949 με την ήττα της αριστεράς στις μάχες του Γράμμου και του Βίτσι, αφήνοντας βαθιές πληγές στην ελληνική κοινωνία.

ΛΕΠΤΟΜΈΡΙΕΣ

Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος (1946–1949) ξεκίνησε όταν οι εντάσεις ανάμεσα στους πρώην αντάρτες του ΕΛΑΣ και την κυβέρνηση κλιμακώθηκαν, μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας (Φεβρουάριος 1945) που προέβλεπε τον αφοπλισμό της αντίστασης.

Οι διώξεις και η «Λευκή Τρομοκρατία» κατά αριστερών, η φτώχεια και η πόλωση οδήγησαν πολλούς στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ).

Ο κυβερνητικός στρατός ενισχύθηκε οικονομικά και στρατιωτικά από το Ηνωμένο Βασίλειο και κυρίως από τις ΗΠΑ μετά το 1947 (Δόγμα Τρούμαν), ενώ ο ΔΣΕ είχε περιορισμένη βοήθεια από γειτονικές κομμουνιστικές χώρες, αλλά όχι από τη Σοβιετική Ένωση, λόγω της συμφωνίας Στάλιν–Τσόρτσιλ (1944) για τις «σφαίρες επιρροής».

Το 1949, μετά από σκληρές μάχες στον Γράμμο και το Βίτσι, ο ΔΣΕ ηττήθηκε και χιλιάδες αγωνιστές διέφυγαν σε χώρες του Ανατολικού μπλοκ.

**Исход
Ηττύθηκαν
Στενές σχέσεις με χώρες του Ανατολικού μπλοκ

Διώξεις κατά κομμουνιστών**

• Χιλιάδες αριστεροί φυλακίστηκαν ή εκτοπίστηκαν σε νησιά όπως η Μακρόνησος και ο Άη Στράτης.
• Οι θανατικές ποινές και οι εκτελέσεις ήταν συχνές στις αρχές της δεκαετίας του ’50.
• Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ) παρέμενε εκτός νόμου έως το 1974.
• Η συμμετοχή σε αριστερές οργανώσεις ή η υποψία συμπάθειας μπορούσε να οδηγήσει σε απόλυση από τη δουλειά, απώλεια πολιτικών δικαιωμάτων ή εξορία.

Σχέσεις Ελλάδας–Σοβιετικής Ένωσης

• Μετά τον Εμφύλιο, η Ελλάδα έγινε σταθερά προσανατολισμένη στο δυτικό στρατόπεδο, μέλος του ΝΑΤΟ από το 1952.
• Οι σχέσεις με τη Σοβιετική Ένωση ήταν εχθρικές και σχεδόν ανύπαρκτες διπλωματικά έως τη Μεταπολίτευση (1974).
• Η Σοβιετική Ένωση υποστήριζε πολιτικά το ΚΚΕ στο εξωτερικό, αλλά απέφυγε στρατιωτική εμπλοκή στην Ελλάδα, σεβόμενη τις συμφωνίες της με τη Βρετανία στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

2) Ανασυγκρότηση & Ανάπτυξη (1949–1963)
Μετά τον Εμφύλιο, η Ελλάδα πήρε βοήθεια από το Σχέδιο Μάρσαλ και άρχισε να φτιάχνει ξανά τις πόλεις και τις υποδομές της.
Η οικονομία μεγάλωσε, δημιουργήθηκαν εργοστάσια και πολλοί άνθρωποι μετακόμισαν στις πόλεις ή μετανάστευσαν στο εξωτερικό για δουλειά.

3) Η κρίση του Κέντρου & το «άνοιγμα» προς την εκτροπή (1963–1967)
Η πολιτική ζωή έγινε ασταθής, με συγκρούσεις ανάμεσα στον βασιλιά και την κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου.
Η δολοφονία του βουλευτή Γρηγόρη Λαμπράκη και η «Αποστασία» του 1965 έφεραν έντονη πόλωση και άνοιξαν τον δρόμο για το πραξικόπημα του 1967.

4) Δικτατορία των Συνταγματαρχών (1967–1974)
Στις 21 Απριλίου 1967, ομάδα αξιωματικών πήρε την εξουσία με πραξικόπημα και κατήργησε τη δημοκρατία.
Η χούντα περιόρισε ελευθερίες, φυλάκισε αντιπάλους και κυβέρνησε αυταρχικά μέχρι την πτώση της το 1974.

📌 Τι έγινε την περίοδο της χούντας

• Κατάργηση του Συντάγματος και αναστολή πολιτικών ελευθεριών. (Το Σύνταγμα δεν ίσχηε)
• Διώξεις, φυλακίσεις, βασανιστήρια και εξορίες πολιτικών αντιπάλων.
• Έλεγχος του Τύπου και έντονη προπαγάνδα υπέρ του καθεστώτος.
• Κάποια μεγάλα δημόσια έργα (δρόμοι, νοσοκομεία, έργα ύδρευσης).
• Προσπάθεια ελέγχου της εκπαίδευσης και πολιτιστικής ζωής.
• Εξωτερικά, στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ αλλά απομόνωση από την Ευρώπη.

✅ Πιθανά θετικά στοιχεία

• Κατασκευή ορισμένων υποδομών (δρόμοι, σχολεία, γέφυρες).
• Μερική σταθερότητα στην αρχή, σε επίπεδο τάξης και δημόσιας ασφάλειας.

❌ Αρνητικά στοιχεία

• Καταπάτηση δημοκρατικών θεσμών και ανθρώπινων δικαιωμάτων.
• Πολιτική καταπίεση και βία εναντίον αντιφρονούντων.
• Πολιτιστική και πνευματική στασιμότητα λόγω λογοκρισίας.
• Διεθνής απομόνωση και δυσφήμιση της χώρας.
• Λάθη στην εξωτερική πολιτική που οδήγησαν στην Κυπριακή τραγωδία του 1974.

📌 Συμπέρασμα: Παρά τα λίγα έργα που έγιναν, η χούντα άφησε πίσω της βαθιές πληγές στη δημοκρατία, στους θεσμούς και στην εικόνα της Ελλάδας, με το αρνητικό αποτύπωμα να υπερτερεί μακροπρόθεσμα.

5) Εξέγερση του Πολυτεχνείου
Τον Νοέμβριο του 1973, φοιτητές κατέλαβαν το Πολυτεχνείο της Αθήνας και απέτησαν ελευθερία και δημοκρατία.
Η χούντα απάντησε με βία, χρησιμοποιώντας τανκ, και η καταστολή προκάλεσε πολλούς νεκρούς και τραυματίες.Η εξέγερση κατεστάλη απο το καθεστώς Μεταξά.
**έπεσε

6. Μεταπολίτευση – Δημοκρατική Μετάβαση (1974–1981)**
   Μετά την πτώση της χούντας το καλοκαίρι του 1974, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επέστρεψε από το Παρίσι και σχημάτισε κυβέρνηση.
   Η Ελλάδα απέκτησε νέο Σύνταγμα, νομιμοποίησε όλα τα κόμματα και μπήκε στην ΕΟΚ το 1981.

📌 Παράγοντες που βοήθησαν την αποκατάσταση

1. Κατάρρευση της χούντας λόγω της Κυπριακής κρίσης
   • Το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου (15 Ιουλίου 1974) και η τουρκική εισβολή στην Κύπρο (20 Ιουλίου) έδειξαν την ανικανότητα και τους κινδύνους της δικτατορίας.
   • Η στρατιωτική ηγεσία έχασε την εμπιστοσύνη ακόμα και μέσα στις Ένοπλες Δυνάμεις.
2. Διεθνής πίεση και απομόνωση
   • Η χούντα είχε κακή φήμη διεθνώς λόγω παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
   • Η κρίση στην Κύπρο προκάλεσε αντιδράσεις από την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ.
3. Λαϊκή δυσαρέσκεια και αντιδικτατορικό κίνημα
   • Εσωτερική αντίσταση, με κορύφωση την Εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973.
   • Διάχυτη κοινωνική απαίτηση για ελευθερία και επιστροφή στους θεσμούς.
4. Πολιτική λύση με Καραμανλή
   • Ο στρατός κάλεσε τον Κωνσταντίνο Καραμανλή από το Παρίσι για να σχηματίσει κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας.
   • Γρήγορες κινήσεις: νομιμοποίηση κομμάτων, κατάργηση μοναρχίας (δημοψήφισμα 1974), νέο Σύνταγμα (1975).

📌 Συμπέρασμα: Η δημοκρατία αποκαταστάθηκε χάρη στον συνδυασμό της αποτυχίας της χούντας, της διεθνούς απομόνωσης, της κοινωνικής πίεσης και της άμεσης πολιτικής μετάβασης υπό τον Καραμανλή, που εξασφάλισε ομαλή και ειρηνική αλλαγή εξουσίας.

7) Η Δεκαετία του ’80 – Μεταρρυθμίσεις και αντιφάσεις (1981–1989)
Το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου κέρδισε τις εκλογές και έκανε μεγάλες κοινωνικές αλλαγές, όπως την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης και τη δημιουργία ΕΣΥ.
Ωστόσο, η οικονομία είχε προβλήματα με χρέη και πληθωρισμό.

8) Η κρίση 1989–1990
Σκάνδαλα και το εκλογικό σύστημα της απλής αναλογικής οδήγησαν σε διαδοχικές κυβερνήσεις συνεργασίας.
Το 1990, η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη κέρδισε με μικρή πλειοψηφία και σχημάτισε σταθερή κυβέρνηση.

**ΛΕΠΤΟΜΈΡΙΕΣ

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – Αναλυτικά

1949–1990 Αναλυτικά

1. Ανασυγκρότηση & Ανάπτυξη (1949–1963)**

• Οικονομία: Σχέδιο Μάρσαλ, υποδομές, βιομηχανική άνοδος, αστικοποίηση.
• Εξωτερική πολιτική: Ένταξη στο ΝΑΤΟ (1952), σαφής δυτικός προσανατολισμός.
• Πολιτική σκηνή: Η ΕΡΕ με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή (1955–1963) κυριαρχεί· η ΕΔΑ (αριστερά) γίνεται αξιωματική αντιπολίτευση το 1958.
• Κοινωνία: Μαζική μετανάστευση προς Γερμανία, Αυστραλία, Καναδά.

2) Η κρίση του Κέντρου & το «άνοιγμα» προς την εκτροπή (1963–1967)

• Αίτια: φθορά εξουσίας, καταγγελίες για «βία και νοθεία» (εκλ. 1961), παρακρατικοί μηχανισμοί.
• Κρίσιμα γεγονότα: Δολοφονία Γρηγόρη Λαμπράκη (1963) → πολιτικός σεισμός. Νίκη Γεωργίου Παπανδρέου (1964).
• Ρήξη Παπανδρέου–Κων. Β΄ (Ιουλιανά 1965): ο βασιλιάς απομακρύνει τον εκλεγμένο ΠΘ· σχηματίζονται διαδοχικές «κυβερνήσεις αποστατών».
• Τέλος φάσης: παρατεταμένη αστάθεια, πόλωση, φόβος «αριστερής απειλής» → πραξικόπημα 21ης Απριλίου 1967.

3) Δικτατορία των Συνταγματαρχών (1967–1974)

• Καθεστώς Παπαδόπουλου (1967–1973): αναστολή Συντάγματος, διώξεις, λογοκρισία· Συντ. 1968 (τυπικό), φυλακίσεις–εξορίες.
• «Φιλελευθεροποίηση» 1973: ο Παπαδόπουλος καταργεί τη μοναρχία (δημοψήφισμα 1973), αυτοανακηρύσσεται Πρόεδρος και ορίζει Σπ. Μαρκεζίνη για «μεταβατική κυβέρνηση» και εκλογές.
• Εξέγερση Πολυτεχνείου (Νοέμβριος 1973): μαζική νεολαιίστικη–λαϊκή εξέγερση, βίαιη καταστολή με άρματα.
• Ανατροπή Παπαδόπουλου (25/11/1973): ο σκληροπυρηνικός Ιωαννίδης ανατρέπει τον Παπαδόπουλο· εγκαθίσταται «αόρατη δικτατορία» με βιτρίνα τον Ανδρουτσόπουλο.

🔴 Εξέγερση του Πολυτεχνείου – Τι έγινε και γιατί ήταν κομβική (14–17 Νοεμβρίου 1973)

• Πλαίσιο: χρόνια καταπίεσης, αυταρχισμός στα πανεπιστήμια· προηγήθηκε η κατάληψη της Νομικής (Φεβρ.–Μάρτ. 1973).
• Εξέλιξη: 14/11 κατάληψη από φοιτητές· 15–16/11 μαζικοποίηση, εργατικά στρώματα και λαός συρρέουν. Λειτουργεί ο ραδιοσταθμός: «Εδώ Πολυτεχνείο…».
• Καταστολή: νύχτα 16–17/11 άρμα μάχης ρίχνει την πύλη· τουλάχιστον 24 νεκροί (επισήμως) και δεκάδες τραυματίες, οι περισσότεροι εκτός campus.
• Σημασία: κατέρριψε τον μύθο «εκδημοκρατισμού» του Παπαδόπουλου, νομιμοποίησε κοινωνικά την αντίσταση και άνοιξε τον δρόμο για την πτώση του καθεστώτος· προκάλεσε εσωτερικό πραξικόπημα (Ιωαννίδης).

4) Μεταπολίτευση – Δημοκρατική Μετάβαση (1974–1981)

• Γιατί συνέβη: εθνική τραγωδία Κύπρου, διεθνής απομόνωση, κοινωνική πίεση για ελευθερία/νομιμότητα.
• Τι έγινε:
  • Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (Καραμανλής)· νομιμοποίηση ΚΚΕ, αποκατάσταση δικαιωμάτων.
  • Δημοψήφισμα 8/12/1974: τέλος μοναρχίας, Αβασίλευτη Δημοκρατία.
  • Σύνταγμα 1975 – ισχυρή κοινοβουλευτική δημοκρατία.
  • Δίκες της χούντας (1975).
  • Πλήρης ευρωπαϊκός προσανατολισμός: Συμφωνία προσχώρησης στην ΕΟΚ (1979), ένταξη 1/1/1981.
• Πώς έκλεισε η μετάβαση: με ειρηνική εναλλαγή εξουσίας· εκλογική νίκη ΠΑΣΟΚ (1981).

5) Η Δεκαετία του ’80 – Μεταρρυθμίσεις και αντιφάσεις (1981–1989)

• ΠΑΣΟΚ – Ανδρέας Παπανδρέου:
  • Κοινωνικό κράτος (ΕΣΥ), μεταρρύθμιση οικογενειακού δικαίου, αναγνώριση Εθνικής Αντίστασης, ενίσχυση εργασιακών δικαιωμάτων.
  • Θεσμικές αλλαγές 1986: αναθεώρηση Συντάγματος – ενίσχυση ρόλου Πρωθυπουργού, περιορισμός αρμοδιοτήτων Προέδρου.
  • Εξωτερική πολιτική: «πολυδιάστατη», αλλά εντός ΕΟΚ/ΝΑΤΟ.
• Οικονομία: αύξηση δημοσίων δαπανών, πληθωρισμός, διόγκωση χρέους, κρατικοποιήσεις.
• Κοινωνία/πολιτική: έντονη πόλωση ΠΑΣΟΚ–ΝΔ, νέα μεσαία στρώματα, επεκτεινόμενη τριτογενοποίηση.

6) Η κρίση 1989–1990 – Γιατί προέκυψε και πώς έκλεισε

• Αίτια:
  • Σκάνδαλα (π.χ. Κοσκωτά), κόπωση εκλογικού σώματος.
  • Απλή αναλογική → δυσκολία σχηματισμού σταθερής κυβέρνησης.
• Εξέλιξη:
  • Εκλογές Ιούνιος 1989: καμία αυτοδυναμία → κυβέρνηση Τζαννετάκη (ΝΔ + Συνασπισμός) με αποστολή «κάθαρση» (Ιούλ.–Οκτ.).
  • Εκλογές Νοέμβριος 1989: Οικουμενική Ζολώτα (ΝΔ–ΠΑΣΟΚ–Συνασπισμός) έως Απρίλιο 1990.
  • Εκλογές Απρίλιος 1990: οριακή νίκη ΝΔ → Κυβέρνηση Κ. Μητσοτάκη (Μάιος 1990).
• Τέλος φάσης: επιστροφή σε μονοκομματική διακυβέρνηση και σταθεροποίηση του συστήματος μετά από ένα έτος μεταβατικών λύσεων.

🔎 Μεταβατικές Περίοδοι – Αίτια & Τρόπος Λήξης

1. 1963–1967 (από τη φθορά στο πραξικόπημα)
   • Αίτια: παρακρατικοί μηχανισμοί, σύγκρουση Θρόνου–Κέντρου, πόλωση.
   • Λήξη: αδυναμία σχηματισμού σταθερών κυβερνήσεων → χούντα 1967.
2. 1973–1974 (εντός χούντας: «φιλελευθεροποίηση» → σκληρή στροφή)
   • Αίτια: διεθνής πίεση, κοινωνική δυσαρέσκεια, ανάγκη νομιμοποίησης.
   • Κρίσιμα: Πολυτεχνείο → πτώση Παπαδόπουλου, άνοδος Ιωαννίδη.
   • Λήξη: Κυπριακή κρίση → κατάρρευση καθεστώτος, Μεταπολίτευση.
3. 1974–1981 (Μεταπολίτευση)
   • Αίτια: ανάγκη εθνικής/διεθνούς νομιμοποίησης, αποχουντοποίηση, θεσμική ανασυγκρότηση.
   • Κρίσιμα: δημοψήφισμα 1974, Σύνταγμα 1975, δίκες χούντας, ΕΟΚ.
   • Λήξη: εκλογική εναλλαγή 1981 (ΠΑΣΟΚ) → απόδειξη εμπεδωμένης δημοκρατίας.
4. 1989–1990 (κρίση πολιτικής νομιμότητας)
   • Αίτια: σκάνδαλα, απλή αναλογική, πολωτικό κλίμα.
   • Λήξη: διαδοχικές κυβερνήσεις συνεργασίας → αυτοδυναμία ΝΔ (1990).

👤 Κεντρικές Προσωπικότητες

• Κ. Καραμανλής – ανασυγκρότηση, Ευρώπη, Μεταπολίτευση.
• Γ. Παπανδρέου (Γέρος) – Κέντρο, Ανένδοτος, σύγκρουση με Θρόνο.
• Γ. Παπαδόπουλος – Δ. Ιωαννίδης – χούντα, καταστολή, κυπριακή τραγωδία.
• Α. Παπανδρέου – κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, αναθεώρηση 1986.
• Κ. Μητσοτάκης – λήξη κρίσης 1989–90, φιλελευθεροποίηση οικονομίας (από 1990).

🧾 Αποτελέσματα έως το 1990

• Σταθερή κοινοβουλευτική δημοκρατία, τέλος μοναρχίας.
• Ευρωπαϊκή πορεία (ΕΟΚ), επανένταξη στο ΝΑΤΟ (στρατιωτικό σκέλος) το 1980.
• Κοινωνικός εκσυγχρονισμός, αλλά και δημόσιο χρέος/πληθωρισμός.
• Πληγές Κύπρου και διαρκείς προκλήσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Τι είναι το Σύνταγμα

Ο ρόλος του Προέδρου της Ελλάδας
Στη σύγχρονη Ελλάδα ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι ο αρχηγός του κράτους, αλλά οι αρμοδιότητές του είναι κυρίως συμβολικές και εκπροσωπευτικές, γιατί η χώρα είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία.
📌 Κύριες αρμοδιότητες:

• Εκπροσωπεί την Ελλάδα στο εξωτερικό.
• Υπογράφει τους νόμους που ψηφίζει η Βουλή.
• Μπορεί να προκηρύξει εκλογές.
• Διορίζει τον πρωθυπουργό (συνήθως τον αρχηγό του κόμματος με την πλειοψηφία).
• Απονέμει παράσημα και τιμητικές διακρίσεις.

⚠️ Ο Πρόεδρος δεν κυβερνά και δεν παίρνει καθημερινές πολιτικές αποφάσεις — αυτό είναι έργο του πρωθυπουργού.

Οι εκλογές στην Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει κοινοβουλευτικό σύστημα. Το κύριο όργανο εξουσίας είναι η Βουλή των Ελλήνων, με 300 βουλευτές.
📌 Βασικά στοιχεία:

• Βουλευτικές εκλογές γίνονται κάθε 4 χρόνια (ή νωρίτερα αν διαλυθεί η Βουλή).
• Ψηφίζουν όλοι οι πολίτες άνω των 17 ετών.
• Το εκλογικό σύστημα είναι απλή αναλογική (κάθε κόμμα παίρνει έδρες ανάλογα με το ποσοστό του).
• Το κόμμα ή η συμμαχία που παίρνει τουλάχιστον 151 έδρες σχηματίζει κυβέρνηση.
• Ο αρχηγός του κόμματος γίνεται πρωθυπουργός.

⚠️ Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν εκλέγεται από τον λαό αλλά από τη Βουλή.

Τύποι εκλογών στην Ελλάδα

1. Βουλευτικές εκλογές
   • Κάθε 4 χρόνια.
   • Εκλέγονται 300 βουλευτές για τη Βουλή των Ελλήνων.
   • Καθορίζουν την κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό.
2. Αυτοδιοικητικές εκλογές
   • Κάθε 4–5 χρόνια.
   • Εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών.
3. Ευρωεκλογές
   • Κάθε 5 χρόνια.
   • Εκλογή Ελλήνων ευρωβουλευτών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
4. Εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας
   • Από τη Βουλή, κάθε 5 χρόνια.
   • Όχι με άμεση ψηφοφορία των πολιτών.
5. Δημοψήφισμα
   • Σε πολύ σημαντικά θέματα.
   • Παράδειγμα: το δημοψήφισμα του 2015.